Қазақстан Республикасының
Бас Прокуроры
Б.Н. Асыловқа

Құрметті Берік Ноғайұлы! 

Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасының азаматтар мен кәсіпкерлік субъектілерінің құқықтарын қорғау жөніндегі дәйекті қызметі үшін шын жүректен құрмет пен ризашылығымды білдіремін. Жаңа жыл қарсаңында Қазақстан Республикасында заңдылық пен құқықтық тәртіпті нығайтуға бағытталған одан әрі тұрақты және нәтижелі жұмыс тілейік.

Осы өтініштің мәні «Qaz Loc Service» ЖШС, «РемТех-Снаб» ЖШС басшыларына және өзге де тұлғаларға қатысты Павлодар облысы бойынша Экономикалық тергеу департаменті жүзеге асыратын ҚР ҚК 189-бабы 2-тармағының 4-бөлігі (сеніп тапсырылған бөтен мүлікті иемдену немесе ысырап ету) бойынша № 255500121000045 қылмыстық істі заңсыз қозғау және тергеп-тексеру  болып табылады.

Іс жүзінде аталған қылмыстық іс бойынша тергеу нысанасы шаруашылық жүргізуші субъектілер – «Qaz Loc Service» ЖШС, «РемТех-Снаб» ЖШС және «Богатырь Көмір» ЖШС арасында теміржол қосалқы бөлшектерін жеткізу шарттарын жасасу және тиісінше орындау нәтижесінде туындаған азаматтық-құқықтық қатынастар болып табылады.

Барлық даулы құқықтық қатынастар зауытта дайындалған тауарды жеткізуді, 18 ай мерзімге кепілдік міндеттемелерді, сондай-ақ тауарды ауыстыруды не айыппұл санкцияларын тек азаматтық-құқықтық тәртіппен қолдануды қоса алғанда, ықтимал дауларды реттеудің міндетті наразылық және кепілдік тәртібін көздейтін жасалған жеткізу шарттарының талаптарымен егжей-тегжейлі реттеледі.

Анықтама ретінде хабарлаймын, «Богатырь Көмір» ЖШС мен «Qaz Loc Service» ЖШС, «РемТех-Снаб» ЖШС арасында 2023-2024 жылдары теміржол қосалқы бөлшектері мен жабдықтарын (реакторлар, автоқосқыштар, қосалқы тежегіш крандары, цилиндр блоктары) жеткізудің бес шарты жасалды, олар бойынша тауар келісілген мерзімде жеткізілді, қабылданды Тапсырыс берушінің қабылдау-тапсыру актілері бойынша комиссиялары саны, сапасы және толықтығы бойынша ескертусіз орнатылды және мақсаты бойынша пайдаланылады.

Кепілдік мерзімі шегінде «Богатырь Көмір» ЖШС тарапынан тауарды ауыстыру туралы не залалды өтеу туралы шағымдар, талаптар мәлімделмеген, бұл шарттық міндеттемелердің тиісінше орындалғанын және мүліктік зиян келтіру белгілерінің жоқтығын растайды. Аталған мән-жайлар «Богатырь Көмір» ЖШС тарапынан қылмыстық іс қозғау жөніндегі бастаманың жоқтығын және сотқа дейінгі тергеп-тексеру органының процестік шешімдерді өз бетінше қабылдауы туралы куәландырады.

2025 жылғы 02 шілдеге дейін «Богатырь Көмір» ЖШС тарапынан қолданыстағы кепілдік мерзімдеріне қарамастан, бірде-бір шағым хаты, тауарды ауыстыру туралы талаптар немесе некені анықтау туралы хабарлама келіп түспегені түбегейлі маңызды, бұл нақты залалдың және одан да көп ұрлау белгілерінің болуын объективті түрде жояды.

Бұл ретте қылмыстық қудалау қайталама сипатта болады. Бұған дейін Павлодар облысы бойынша ЭТД ҚР ҚК 189-бабы, 2-тармағының 3-бөлігі бойынша № 255500121000028 қылмыстық істі тергеп-тексерген болатын. Қорғау тарапының шағымдарын қарау нәтижелері бойынша бұл іс тергеу бойынша Екібастұз қаласының полиция басқармасына берілді және 06.10.2025 жылы қылмыстық құқық бұзушылық құрамының болмауына байланысты ҚР ҚІЖК 35-бабы 1-тармағының 2-тармағы негізінде тоқтатылды, өйткені тараптардың құқықтық қатынастары тек азаматтық-құқықтық деп танылды, ал кепілдік міндеттемелері аяқталмады.

Осыған қарамастан, Павлодар облысы бойынша ЭТД тергеулігі бойынша материалдарды бергенге дейін қандай да бір жаңа заңдық маңызы бар мән-жайларды көрсетпестен материалдарды бөліп алып, сотқа дейінгі № 255500121000045 жаңа тергеуге бастамашылық етті, осыған ұқсас жағдайлардағы өзге де, бірақ бірдей жеткізу шарттары бойынша бұрын дәрменсіз деп танылған құқықтық құрылымды іс жүзінде жаңғырта отырып, бұл біркелкілік пен тұрақтылық, құқық қолдану практикасы және қайта қылмыстық қудалауға жол бермеу қағидаттарының бұзылғанын айғақтайды.

Бұл жағдайда ҚР ҚК 189-бабын қолдану заңды тұрғыдан мүмкін емес. ҚР ҚК 3-бабының 17) тармақшасына және Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2003 жылғы 11 шілдедегі № 8 нормативтік қаулысының 1-тармағына сәйкес жымқыру құқыққа қайшы және өтеусіз алып қоюды не басқа біреудің мүлкін тікелей пайдакүнемдік ниетпен және меншік иесіне зиян келтіре отырып айналдыруды көздейді. Қарастырылып отырған жағдайда ақша заңды шарттық негізде алынды, тауар іс жүзінде жеткізілді, қабылданды және мақсатына сай пайдаланылады, бұл өтеусіздік пен заңсыздықты толығымен жояды, сондай-ақ ұрлау ниетінің жоқтығын көрсетеді.

Тергеу ұстанымы бекітілген әдістемелерді қолданбай, тиісті өлшеулерсіз, сынақтарсыз және есептеулерсіз, тек көзбен шолып қарау негізінде жүргізілген жеке автотауартану және трасологиялық сараптамалардың қорытындыларына негізделеді. Сарапшылар тауардың ұзақ уақыт пайдаланылуына қарамастан, оны жеткізу кезіндегі жай-күйі туралы қорытынды жасады, бұл мұндай жағдайларды сенімді түрде анықтау мүмкіндігін объективті түрде жояды.

Осыған қарамастан, дәл осы қорытындылар негізінде Қазақстан Республикасы қылмыстық заңының талаптарына және Жоғарғы Сотының түсіндірмелеріне сәйкес келмейтін, мақсаты бойынша даулы қосалқы бөлшектерді іс жүзінде пайдалану кезінде металл сынықтарының құнын негізге ала отырып есептелген 123 095 670 теңге мөлшерінде «залал» түзілді.

Шын мәнінде, сарапшылар ғылыми негіздемесіз, техникалық зерттеулер мен сынақтар жүргізбестен, оларды пайдаланудың едәуір кезеңінен кейін жеткізу сәтінде қосалқы бөлшектердің жай-күйін ерікті түрде қалпына келтіре отырып, сондай-ақ Ресей Федерациясында зауытта өндірілген қосалқы бөлшектерді Екібастұз қаласындағы металл сынықтарының нарықтық құнымен салыстыру арқылы залалдың болуы туралы қорытынды жасады, бұл жол берілмейді.

Көрсетілген мән-жайлар сарапшылардың рұқсат етілген шегінен тыс шығуы және сарапшының өзі берген қорытынды үшін жауаптылығын көздейтін ҚР ҚПК-нің 79-бабының талаптарын елемеу туралы куәландырады.

Мұндай тәжірибе мүдделерді қорғаудың азаматтық-құқықтық тәсілдерін қылмыстық қудалаумен алмастырады, ұрлау істері бойынша сот практикасына қайшы келеді және кәсіпкерлік қызметке негізсіз қысымның қауіпті прецедентін жасайды. Мұндай жағдайларда бұл қылмыстық іс қылмыстық құқық бұзушылық құрамының болмауына байланысты тоқтатылуға жатады.

Ұсынылған материалдарға сәйкес, «Qaz Loc Service» ЖШС және «РемТех-Снаб» ЖШС жұмыс істеп тұрған және адал кәсіпорындар болып табылады, ұзақ уақыт бойы шаруашылық қызметті жүзеге асырады, салықтық және өзге де міндеттемелерді уақтылы орындайды және бұрын контрагенттер тарапынан наразылықтары болмаған.

Жоғарыда айтылғандарды ескере отырып, Сізден № 255500121000045 қылмыстық істі қозғау мен тергеп-тексерудің заңдылығына жан-жақты және объективті тексеру жүргізуді, сотқа дейінгі тергеп-тексеру органы лауазымды адамдарының және сарапшылардың мүдделер қақтығысының болуы, сыбайлас жемқорлыққа қарсы нормалардың сақталуы және лауазымдық өкілеттіктердің ықтимал асып кетуі тұрғысынан іс-әрекеттеріне құқықтық баға беруді, сондай-ақ қылмыстық іс қозғауға негіз болған сарапшылар қорытындысының негізділігін зиян келтіруді анықтады.

Сондай-ақ, «Qaz Loc Service» ЖШС және «РемТех-Снаб» ЖШС күдіктілеріне қатысты бұзылған құқықтарды қалпына келтіруге және негізсіз қылмыстық қудалауды тоқтатуға бағытталған заңда көзделген ден қою шараларын қабылдауды сұраймын.

Нәтижелері туралы өтініш авторын және Қазақстан Республикасы кәсіпкерлерінің құқықтарын қорғау жөніндегі уәкілді хабардар етуді сұраймын.

Құрметпен,
Қ. Нұров