Қазақстан Республикасының
Бас Прокуроры
Б.Н. Асыловқа 

Құрметті Берік Ноғайұлы! 

Қазақстан Республикасының Кәсіпкерлік кодексінің 309-бабына сәйкес мемлекеттік органдарда кәсіпкерлік субъектілерінің құқықтары мен заңды мүдделерін қорғау Қазақстан кәсіпкерлерінің құқықтарын қорғау жөніндегі уәкілдің негізгі функцияларының қатарына жатқызылған.

Маған «Ақтөбе мұнай өңдеу» ЖШС Бас директоры Т.У.Батрымбетовтың Жамбыл облысының көлік полициясы департаменті қызметкерлерінің қылмыстық істі негізсіз қозғау және тергеу туралы заңсыз әрекеттері туралы өтініші келіп түсті.

Ұсынылған материалдарға сәйкес, 2025 жылғы 19 қазанда «Мерке» станциясында Жамбыл облысы ПД ҰҚКБ қызметкерлері Полиция департаментімен бірлесе отырып, көлікте «Ақтөбе мұнай өңдеу» ЖШС өндірген DMA маркалы жүк — кеме дизель отыны бар 4 вагон-цистернаны ұстады, олар Жіңішке (ҚР) – Чалдавар станциясы (Қырғыз Республикасы) бағыты бойынша жүрді, оларды әкетуге тыйым салынбаған.

Ұстауға Қазақстан Республикасынан тыс жерлерге дизель отынының экспортқа тыйым салынған түрін әкету орын алды деген жедел ақпарат негіз болды (СДТБТ № 253154031000281, ҚР ҚК 233-1-бабының 4-бөлігі).

Бұл ретте кәсіпорын тасымалданатын өнімнің қолданыстағы экспорттық шектеулерге жатпайтын және өзінің физика-химиялық сипаттамалары бойынша автомобиль дизель отынынан ерекшеленетін тұтқырлығы төмен кеме дизель отыны екенін растайтын барлық қажетті тауарға ілеспе құжаттарды ұсынды.

Сотқа дейінгі тергеп-тексеру шеңберінде Жамбыл облысы бойынша сот сараптамалары институтында сот сараптамасы тағайындалған 12 отын үлгісі алынды. 2025 жылғы 22 қазандағы қорытындыға сәйкес, үлгілер дизель отынының нақты түріне, маркасына және сортына қатысы жоқ «дизель отыны» түріндегі мұнай өнімдеріне жатқызылды, өйткені пайдаланылған зерттеу әдістері шектеулі болды.

Бұл ретте, Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің 2025 жылғы 26 қарашадағы ақпаратына сәйкес аталған институтта негізгі физика-химиялық көрсеткіштерді (тұтқырлығы, күкірт мөлшері, фракциялық құрамы, тұтану температурасы) айқындау үшін, сондай-ақ дизель және кеме отынын саралау үшін қажетті жабдықтар жоқ. Осылайша, жүргізілген зерттеу шектеулі диагностикалық сипатқа ие және өнімнің біліктілігі үшін сенімді негіз бола алмайды.

Кейіннен сол үлгілер «MobiLab» ЖШС (Қарағанды қ.) қоса алғанда, мамандандырылған ұйымдарға, сондай-ақ Шымкент, Павлодар және Атырау қалаларының мұнай өңдеу зауыттарына зерттеуге жіберілді. Аталған ұйымдардың сынақ хаттамаларына сәйкес зерттелетін үлгілер кеме отыны ретінде бірегей сәйкестендірілген.

Алайда, осы ұйымдарда сот сарапшыларының іс жүргізу мәртебесінің болмауына байланысты 2025 жылғы 25 желтоқсанда сол тергеу органы Астана қаласының сот сараптамалары институтында қайта сот сараптамасын тағайындады, оның нәтижелері қазіргі уақытта өтініш берушіге жеткізілмеген, өйткені іс бойынша түпкілікті іс жүргізу шешімі қабылданбаған.

Айта кету керек, сыртқы экономикалық қызметтің тауар номенклатурасына (СЭҚ ТН) сәйкес кеме отыны дербес жіктелімге ие және автомобиль дизель отынынан кодтау бойынша да, физика-химиялық сипаттамалары бойынша да ерекшеленеді.

Қосымша өтініш беруші Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасында Қырғыз Республикасын қоса алғанда, ЕАЭО-ға мүше мемлекеттерге кеме отынын экспорттауға тыйым салынбағанын көрсетті. Осыған байланысты 4 вагонды ұстау ережелеріне қайшы келеді тауарларды өткізу еркіндігіне кепілдік беретін Еуразиялық экономикалық одақ туралы шарт.

Өтініш берушінің мәліметінше, сол күні Жамбыл облысы бойынша Экономикалық тергеу департаменті «Мерке» станциясында отынның ұқсас түрі бар тағы 2 вагонды ұстаған. Жүргізілген жедел тексеру және зертханалық зерттеу нәтижелері бойынша аталған орган отынның кеме болып табылатынын және қолданыстағы тыйымдарға жатпайтынын анықтады. Қылмыстық құқық бұзушылық белгілерінің болмауына байланысты материалдар СДТБТ-де тіркелмеген.

ҚР ҚПК белгілеген тергеп-тексерудің процестік мерзімдерінің аяқталуына қарамастан, вагон-цистерналар ұсталуды жалғастыруда, ал жүк заңды иесіне қайтарылмады, бұл кәсіпорынға вагондардың тоқтап қалуына және шарттық міндеттемелердің орындалмауына байланысты мүліктік залалдар келтіруге әкеп соқтырды.

Сонымен қатар, тергеу шеңберінде іздеу, бухгалтерлік құжаттаманы алу, сондай-ақ кәсіпорынның 1С толық дерекқорын көшіру сияқты ауқымды тергеу әрекеттері жүргізілді, бұл бір шаруашылық операциямен байланысты тергеу нысанасынан тыс анық.

Бұл әрекеттер кәсіпорынның экономикалық қызметін едәуір шектейді, халықаралық келісімшарттардың орындалуына кедергі келтіреді, шығындарға, іскерлік беделдің нашарлауына және контрагенттердің ынтымақтастықтан бас тартуына әкеледі.

Айыптау болмаған кезде мүлікті нақты ұстап қалу қолданылатын шаралардың пропорционалды остігін куәландырады және кәсіпкерлік субъектісіне қысым және кәсіпкерлік қызметке кедергі ретінде бағалануы мүмкін.

Кәсіпорынның ықтимал тоқтап қалуымен, оның ішінде 140-тан астам қызметкердің жалақысын төлемеу қаупімен, сондай-ақ 2000-нан астам контрагенттер мен мердігер ұйымдардың қызметіне теріс әсерімен байланысты елеулі әлеуметтік тәуекелдердің болуы қосымша атап өтіледі.

Сондай-ақ, бұл әрекеттер Қазақстан Республикасының инвестициялық ахуалына нұқсан келтіреді, елдің транзиттік және экспорттық хаб ретіндегі теріс имиджін қалыптастырады, сондай-ақ вагондардың қарапайым айыппұлдарын (демерредж) қоса алғанда, елеулі қаржылық шығындарға әкеп соғады.

Баяндалғанды, сондай-ақ қылмыстық іс материалдарында қылмыстық құқық бұзушылық оқиғасы мен құрамының болуын көрсететін жеткілікті және анық деректердің жоқтығын ескере отырып, қылмыстық іс ҚР ҚПК 35-бабының 1-тармағының 2-тармағына сәйкес тоқтатылуға жатады деп есептейміз.

Осыған байланысты, прокурорлық қадағалау тәртібімен қылмыстық іс қозғаудың заңдылығын және жүргізілген тергеу әрекеттерінің негізділігін тексеруді ұйымдастыруды, көрсетілген негіз бойынша қылмыстық қудалауды тоқтату жөнінде шаралар қабылдауды, сондай-ақ ұсталған мүлікті заңды иесіне дереу қайтаруды қамтамасыз етуді сұраймын.

Қарау нәтижелері мен қабылданған шаралар туралы Қазақстан Республикасы кәсіпкерлерінің құқықтарын қорғау жөніндегі уәкілге хабарлауды сұраймын.

Құрметпен,
Қ. Нұров