Қазақстан кәсіпкерлерінің құқықтарын қорғау жөніндегі уәкілдің блогы Сіздердің маған тікелей шығуға мүмкіндіктеріңіз болуы үшін құрылды және де ол біздің арамызда сындарлы сұхбаттастық орнауына ықпал етеді деп сенемін - ойларыңызды жазыңыздар, пікір бөлісіңіздер, ұсыныс жасаңыздар. Мен сіздердің барлық пікірлеріңізді міндетті түрде оқимын.
25.02.2026
ҚР Президентіне 2025 жылғы кәсіпкерлердің құқықтарын қорғау бойынша атқарылған жұмыстардың нәтижелері туралы баяндама (25.02.2026)
Қазақстан Республикасының
Президенті
Қ.К. Тоқаевқа
2025 жылғы 24 қарашадағы шығыс № 25-01-38.39 хатқа (26-т.)
Құрметті Қасым-Жомарт Кемелұлы!
Қазақстан Республикасының Кәсіпкерлік кодексінің 310-бабының 2-тармағына сәйкес, Сізге 2025 жыл бойынша кәсіпкерлердің құқықтарын қорғау бойынша атқарылған жұмыстардың нәтижелері туралы баяндаманы ұсынамын.
Сіздің «Заң және Тәртіп» құқықтық идеологияңыздың аясында Бизнес-омбудсмен институты мемлекеттік органдардың кәсіпкерлікке қатысты іс-әрекеттеріне қоғамдық бақылаудың медиативтік құралы ретіндегі рөлін нығайтты. Қазақстан кәсіпкерлерінің құқықтарын қорғау жөніндегі уәкіл (бұдан әрі – КҚҚУ) қызметі жеке өтініштерге ден қою шеңберінен шығып, болжамды құқықтық ортаны қалыптастыруға бағытталған жүйелі сипатқа ие болды.
2025 жылдың қорытындысы бойынша келесі нәтижелерге қол жеткізілді:
- Салықтық әкімшілендіру. Жеке табыс салығын есептеу кезінде салық шегерімдерін ретроспективті қайта есептеу алынып тасталды. Электрондық шот-фактураларды автоматтандырылған бұғаттау тек ең қауіпті салық төлеушілерге шектелген. Осылайша, ҚҚС алдын ала төлеу (әзірге ҚР Қаржыминінің МКК заңға тәуелді актілер деңгейінде), жеткізілімді тексерусіз және кәсіпорындарды таратпай мәмілелерді жою барынша азайтылды. КҚҚУ арнаулы салық режимі субъектілерінен шығыстарды шегеруге тыйым салуды түзету жөніндегі жұмысты жалғастырады.
- Кәсіпкерлерді ұйымдасқан қылмыстық топ (ҰҚТ) құру бойынша айыптаулардан қорғау. Конституциялық Сот Бизнес-омбудсменнің критерийлердің бұлыңғырлығына байланысты Бизнестің ұйымдық құрылымдарын ҰҚТ белгілері деп тануға жол бермеу туралы ұстанымын қолдады және ҰҚТ-ны қатысудың басқа түрлерінен ажыратуды ұсынды.
Осыған байланысты КҚҚУ Үкіметке бизнесті зорлық-зомбылықпен бақылаудан тұрақты кіріс алу мақсатында бандиттік қызметті кәсіби түрде жүзеге асыратын жеке тұлғалардың бейресми бірлестігі ретінде ҰҚТ ұғымын заңнамалық тұрғыдан бекіту туралы ұсыныс енгізілді. Алайда ол әзірге қабылданбады. Нәтижесінде, құқық қорғау органдары кәсіпкерлердің экономикалық құқық бұзушылықтарға топтық қатысуының кез-келген түрін ҰҚТ ретінде саралауды жалғастыруда, өйткені 2025 жылы бизнестің ұйымдық құрылымдарын ҰҚТ белгілеріне жатқызуға тыйым салу іс жүзінде қолданылмайды, өйткені ол ҰҚТ құруға мүлдем байланыстырмай кәсіпорынның «қылмыстық мақсатына» байланысты және жеке тұлғаларға емес, заңды тұлғаларға бағытталған.
- Азаматтық-құқықтық даулар бойынша қылмыстық қудалаудан қорғау. КҚҚУ аппараты азаматтық-құқықтық дауларды негізсіз қылмыстық салаға көшіру жағдайларын тіркеуді жалғастырды. Осы мәселелер бойынша Бас прокуратураға, Сенатқа және Президент Әкімшілігіне өтініштер жолданды. Нәтижесінде Президент Әкімшілігінің басшысы Бас прокуратураға КҚҚУ-мен бірлесіп бизнесті қылмыстық қудалауға негізсіз тартуға жол бермеу бойынша кешенді шаралар қабылдауды тапсырды. Осыған байланысты біз Президент Әкімшілігіне ЭЫДҰ ұсынымдарына сәйкес кәсіпкерлердің қоғамдық қорғаушысы ретінде қылмыстық процеске қатысу бойынша КҚҚУ-ға қосымша өкілеттіктер беру туралы ұсыныс енгіздік.
- Әкімшілік қысымның және мәмілелерді ретроспективті қайта қараудың алдын алу. 2025 жылы ескіру мерзімі өткен жағдайларды қоса алғанда, әкімшілік және сот шешімдеріне, жекешелендіру, инвестициялық және өзге де азаматтық-құқықтық мәмілелерге негізсіз ретроспективті дау айту үрдісі анықталды. Осы жағдайлар бойынша прокуратура органдарына жіберілген өтініштер ішінара қанағаттандырылды. Сонымен қатар, адал инвесторларға бұрын қабылданған шешімдерді, мәмілелер мен шарттарды қайта қараудан болған залалдарды өтемеу тәуекелдері сақталады.
- КҚҚУ бастамалары Парламент Сенаты тарапынан қолдау таты. Сенат Бизнес-омбудсмен ұсыныстарын ұсынымдар ретінде бекітіп, оларды Үкіметке, Бас прокуратураға, Жоғарғы Сотқа және «Атамекен» ҰКП-ға жолдады.
Жоғарыда айтылғандардың барлығын негізге ала отырып, 2026 жылға арналған аса маңызды стратегиялық бағыт ретінде КҚҚУ лауазымды тұлғалардың кәсіпкерлердің шығындарын мемлекетке кері өтеу және олардың жұмысының тиімділігін бағалау кезінде кәсіпкерлердің пайдасына шығарылған сот шешімдерін есепке алу жолымен дербес материалдық жауапкершілігін енгізуді жоспарлауда.
Ұсынылған есепті бағалауыңызды және мүмкіндік болған жағдайда 2026 жылға арналған қызмет бағыттарын егжей-тегжейлі таныстыру және талқылау үшін мені қабылдауыңызды сұраймын.
Қосымша: мемлекеттік және орыс тілдеріндегі баяндамалар, барлығы 173 парақта.
Аса құрметпен,
Қазақстан кәсіпкерлерінің құқықтарын
қорғау жөніндегі уәкіл
Қ. Нұров
Файлды жүктеп алу:
