Қазақстан Республикасының
Бас Прокуроры
Б.Н. Асыловқа 

Құрметті Берік Ноғайұлы!

Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасының дәстүрлі түрде заңдылықты қамтамасыз ету, азаматтар мен кәсіпкерлердің құқықтарын қорғау, сондай-ақ құқық үстемдігінің конституциялық қағидатын іске асыру мәселелеріне көңіл бөлетініне шын жүректен құрметімді және ризашылығымды білдіремін.

Осы хатпен кәсіпкер С.А. Мукшаевқа қатысты қылмыстық қудалау жүзеге асырылатын қылмыстық іс бойынша қайта жүгінемін, өйткені бұрын жіберілген өтініш мәні бойынша қаралмаған (Бас прокуратураның 09.01.2026 ж. №2-01-26-01122 жауабы).

Кәсіпкер С.А. Мукшаевтың нақты да, заңды да қатысы жоқ эпизодтар бойынша қылмыстық қудалау орбитасына негізсіз қатысқаны алаңдаушылық туғызады.

Қазақстан Республикасы Бас Прокурорының 2022 жылғы 2 қыркүйектегі № 1у/15 нұсқауымен азаматтық-құқықтық дау болған, расталған залал болмаған кезде не сот жарамсыз деп танымаған шарттар бойынша міндеттемелерді орындамаған кезде кәсіпкерлік субъектілеріне қатысты сотқа дейінгі тергеп-тексеруді бастауға және жалғастыруға тікелей тыйым салынды, сондай-ақ заңдылықты бұзушылықтар анықталған кезде мұндай қылмыстық істерді дереу тоқтату ұйғарылды. ҚР ҚПК-нің 179 және 181-баптарының және «Прокуратура туралы» заңның 26-бабының талаптарын орындау үшін шығарылған осы нұсқаудың міндетті сипатына қарамастан, кәсіпкер С.А.Мукшаевқа қатысты қылмыстық қудалау даулы құқықтық қатынастардың азаматтық-құқықтық сипатын және қылмыстық құқық бұзушылық белгілерінің жоқтығын растайтын заңды күшіне енген сот актілері болған кезде осы нұсқауда белгіленген тыйымға тікелей жататын мән-жайлар бойынша жалғасады.

Бұл ретте, осы өтініштің мәні А. Шубайға және өзге де адамдарға қатысты сотқа дейінгі тергеп-тексерулердің басталуының заңдылығына дау айту болып табылмайды, сол сияқты қылмыстық қудалау органдарының ықтимал қылмыстар туралы хабарламаларды тексеру құқығына күмән келтірілмейді. Мәселе тек осы тергеулердің салдарын кәсіпкер С.А.Мукшаевқа заңсыз тарату туралы болып отыр.

Атап айтқанда, «Қазақстан Халық Банкі» АҚ-мен байланысты эпизод бойынша С.А.Мукшаев кредиттік шарттардың тарапы болып табылмады, кредиттік қаражатты алуға, бөлуге немесе пайдалануға қатыспады, қарыз алушының басқару органдарына кірмеді және тергеу нысанасына айналған А. Шубайдың іс-әрекеттері туралы хабардар болмады. Банктің өтініші тек «Everest Techno» ЖШС құрылтайшысы болып табылатын А.Шубайға қатысты берілді.

«Поликом-Сервис» ЖШС-нің әдейі банкроттығы фактісі бойынша С.А.Мукшаев аталған серіктестіктің қаржы-шаруашылық қызметіне қатысы болмаған, басқарушылық шешімдер қабылдамаған және кредиторлық берешекті қалыптастыруға қатыспаған. Іс материалдарында оның қатысуы, хабардарлығы немесе ниеті туралы дәлелдер жоқ.

«Premium Services» ЖШС-мен байланысты эпизод бойынша С.А.Мукшаевтің аталған компаниядан ақша алмағаны, онымен шарттық немесе өзге де Міндеттемелік қатынастарға түспегені және алаяқтық ретінде саралануы мүмкін қандай да бір іс-әрекеттер жасамағаны анықталды. Осы факт бойынша қылмыстық іс 29.11.2023 ж. қылмыс құрамының болмауына байланысты тоқтатылды, бұл ретте тек қана азаматтық-құқықтық қатынастардың болуы туралы қорытынды тергеу соттарының заңды күшіне енген қаулыларымен және жалпы юрисдикция соттарының сот актілерімен расталды.

Тергеушінің 11.07.2025 ж. әрекеттің біліктілігі туралы қаулысында рұқсат етілген және дұрыс дәлелдермен расталмаған, қылмыстық іс материалдарына қайшы келетін және бұрын қабылданған сот актілерінде құқықтық баға алған А. Шубай мен С.А. Мукшаевтің бірлескен заңсыз әрекеттері туралы мәлімдемелер бар. Сол сияқты, «Nobel Resources Group» ЖШС арқылы С.А. Мукшаевтің шотына түскен ақшалай қаражатты мақсатты пайдалану туралы тұжырымдар расталмады, өйткені мұндай шарттар жасалған шарттарда тікелей көзделмеген. Тергеудің 04.01.2023 ж. № 1 қосымша келісімнің жарамсыздығына сілтемесі де негізсіз болып табылады, өйткені аталған келісім сот тәртібімен жарамсыз деп танылмаған және заңды күшінде.

Сонымен қатар, С.А. Мукшаев адал әрекет етіп, туындаған жағдайды тек құқықтық өрісте реттеуге ұмтыла отырып, Медеу аудандық сотының 21.05.2024 ж. шешімін орындау үшін 06.09.2024 ж. инвестор А.А.Тансиховпен шарттық міндеттемелері мен өзара есеп айырысуларының болмауына қарамастан, аванстық төлемнің барлық сомасын қайтару туралы нотариалды куәландырылған келісімге қол қойғанын атап өтемін. Бұл әрекеттер тек азаматтық-құқықтық сипатта болды және кінәні мойындау немесе заңсыз ниетті растау ретінде қарастырыла алмайды, бұл С.А. Мукшаевтің қылмыстық мақсатының жоқтығын қосымша растайды. Сонымен қатар, өтініш берушілер осы Келісімнің орындалуын қабылдаудан бас тартты және қылмыстық қудалау арқылы қысым көрсету арқылы бүкіл Мукшаев компаниясын бақылауға алуға бағытталған іс-қимылдар жасауда. Бұл жағдайлар кәсіпкердің экономикалық қызметіне заңсыз араласуды көрсетеді және оның активтерін иемденуге алғышарттар жасайды. Бұл ретте Алматы қаласының прокуратурасы кәсіпкердің анықталған құқықтарының бұзылуына және заңсыз қысымға жауап бермейді, бұл жол берілмейді және дереу прокурорлық араласуды талап етеді.

Осылайша, С.А. Мукшаев айыпталған эпизодтар бойынша қылмыстық жауаптылық субъектісі бола алмайды. Қазақстан Республикасының қылмыстық заңнамасы жеке кінәсі, қатысуы не қатысуы болмаған кезде үшінші тұлғалардың іс-әрекеттері үшін жауапкершілік жүктеу мүмкіндігін болдырмайды. Бұл жағдайда қылмыстық жауапкершіліктің кеңейтілген түсіндірмесі заңдылық пен жеке жауапкершілік қағидаттарына қайшы келеді.

Осыған қарамастан, С.А. Мукшаевқа қатысты қылмыс құрамы болмаған кезде және тиісті құқықтық қатынастардың азаматтық-құқықтық сипатын растайтын сот актілеріне қайшы, күзетпен ұстау түріндегі бұлтартпау шарасын сырттай таңдауды және халықаралық іздеуге жариялауды қоса алғанда, көрінеу пропорционалды емес және заңсыз іс жүргізу шешімдері қабылданды.

Жоғарыда айтылғандарды ескере отырып, осы өтініште және бұрын жіберілген хатта баяндалған фактілерге жан-жақты және тәуелсіз прокурорлық тексеру жүргізуді, оларға тиісті құқықтық баға беруді, Қазақстан Республикасы Бас Прокурорының 02.09.2022 ж. № 1у/15 нұсқауы талаптарының сақталуын тексеруді, сондай-ақ С.А. Мукшаевқа қатысты заңсыз қылмыстық қудалауды тоқтатуға бағытталған прокурорлық ден қою шараларын қабылдауды сұраймын.

Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасының қағидатты араласуы заңдылықты қалпына келтіруге, адал кәсіпкердің құқықтарын қорғауды қамтамасыз етуге және қылмыстық қудалау саласына айыпталатын әрекеттерге қатысы жоқ адамдарды негізсіз тарту практикасын болдырмауға мүмкіндік беретініне сенімдімін. Қарау нәтижелері туралы заңда белгіленген мерзімде хабарлауды сұраймын.

Құрметпен,
Қазақстан кәсіпкерлерінің
құқықтарын қорғау жөніндегі уәкіл
Қ. Нұров