Қазақстан Республикасы
Стратегиялық жоспарлау және
реформалар агенттігінің төрағасы
Ә.А. Ерғалиевке 

Құрметті Әсет Арманұлы! 

Сіздің жеке қатысуыңыздың арқасында 2020 жылдан бастап Президент тапсырмасын іске асыру шеңберінде Үкімет «Атамекен» ҰКП-мен бірлесіп, ашықтық, негізділік және кәсіпкерлік қоғамдастықтың пікірін ескеру қағидаттарына негізделген жаңа реттеуші саясатты («таза парақтан реттеу» – ТПР) енгізу бойынша дәйекті жұмыс жүргізуде.

Бұл реформаның орталығында сапалы мемлекеттік реттеудің іргелі құралы болып табылатын реттеушілік әсерді талдау рәсімі (бұдан әрі – РӘТ) тұр.

РӘТ мемлекеттік органдарға ұсынылған нормалардың салдарын алдын-ала бағалауға, пайда мен шығындарды салыстыруға, ықтимал тәуекелдерді анықтауға және бизнеске шамадан тыс немесе негізсіз талаптардың пайда болуына жол бермеуге мүмкіндік береді.

РӘТ енгізілген сәттен бастап кәсіпкерлерге жаңа талаптарды негізсіз енгізуге 1 269-дан астам талпыныстың алдын алды, бұл барлық қаралған бастамалардың 86%-н құрайды. Бұл РӘТболмаса, реттеуші шешімдердің едәуір бөлігі іскерлік ортаға, кәсіпкерліктің өсуіне және экономикалық белсенділікке тікелей теріс әсер ететінін білдіреді.

Алайда, қолданыстағы заңнамада Үкіметтің заңнамалық бастамаларынан айырмашылығы, депутаттық заң жобалары мен түзетулерге қатысты РӘТ міндеттілігі қарастырылмаған. Іс жүзінде бұл лоббистер үшін айқын емес «амал» жасайды, соның арқасында депутаттық бастамалар аясында олардың салдарын талдаусыз, қоғамдық талқылаусыз және кәсіпкерлік қоғамдастықтың пікірін ескерусіз бизнеске жаңа талаптар енгізіледі.

Сонымен қатар, соңғы жылдары ҚР Кәсіпкерлік кодексінің 7-тарауының қолданысынан реттеудің жекелеген салаларын кезең-кезеңімен алып тастаудың тұрақты және жүйелі үрдісі байқалып отырғанына назар аударамын. РӘТ-тен салықтық және кедендік реттеу алынып тасталды, өнеркәсіптік қауіпсіздік саласындағы нормалар шығарылды, сондай-ақ еңбекті және қоршаған ортаны қорғау салаларын ықтимал шығару бойынша жұмыс жалғасуда.

Мұндай шешімдер дәлелді, транспарентті және болжамды норма шығару қағидаттарына негізделген кәсіпкерлікті реттеудің негізгі тетіктерінің бірін біртіндеп бұлыңғырлау тәуекелдерін қалыптастырады.

Салық саласында РӘТ өткізуден нақты бас тарту жаңа Салық кодексінің пайда болуына әкеліп қана қоймай, норма шығару процедураларын бұзумен және тиісінше қоғамдық наразылықпен қатар жүрді, сонымен қатар басқа салаларда ұқсас процестерді тудырған нормативтік прецедент болды. Нәтижесінде Мемлекет басшысы салықтық әкімшілендіруді жетілдіру және цифрлық құралдарды енгізу кәсіпкерлерді алаңдататын негізгі мәселелерді шешуге шақырды.

Мұндай тапсырма РӘТ өткізуден нүктелік бас тарту практикасы реттеуші саясаттың жүйелілігін бұзады және Президент белгілеген норма шығарудың болжамдылығы мен сапасына сәйкес келмейді. Осыған байланысты РӘТ рәсімін бизнеске реттеуші жүктемені қамтитын депутаттық бастамаларға таратуды қамтамасыз ету аса маңызды.

Мен тиісті ұсынысты, оның заң шығару процесінің ашықтығы мен сапасын қамтамасыз етудегі маңыздылығын ескере отырып, Мемлекет басшысының атына жеке хатпен жолдадым. Осы кезеңде Мәжіліс Аппараты мен Ұлттық экономика министрлігі бұл бастаманы қолдамағанына қарамастан, мәселе өзектілігін сақтайды және келесі бағыттардың кез келгені бойынша одан әрі қарауды талап етеді:

- Үкіметтің (ҰЭМ тарапынан) қорытындысы шеңберінде қолданыстағы рәсімдер бойынша депутаттық заң жобалары және кәсіпкерлікті реттеу жөніндегі түзетулер бойынша РӘТ-ті міндетті түрде өткізу, бірақ РӘТ өткізу мерзімдерін кешіктіруден және Үкіметтің немесе басқа мекемелердің теріс РӘТ-ті еңсеруден тәуелсіздік шарттарымен Парламент Мәжілісі депутаттарының көпшілік даусымен;

- экономикалық сараптама шеңберінде Мәжіліс аппаратының депутаттық заң жобалары мен түзетулері бойынша РӘТ-ті міндетті түрде жүргізуі (ол үшін Мәжіліс аппаратында Экономикалық сараптама бөлімін құру);

 - Үкіметке тәуелсіз сараптамалық қоғамдастықтың (қауымдастықтың немесе бейінді органның), мысалы, «Атамекен» ҰКП немесе Стратегиялық жоспарлау және реформалар жөніндегі агенттіктің (СЖРА) күштерімен депутаттық заң жобалары мен түзетулер бойынша РӘТ-ті міндетті түрде өткізу.

Депутаттық заң жобалары мен түзетулер бойынша РӘТ өткізудің осы бағыттарының кез келгенін іске асыру Мемлекет басшысының 2025 жылғы 8 қыркүйектегі Жолдауының тапсырмасы бойынша СЖРА жанындағы реттеушілік интеллект орталығын (бұдан әрі – Орталық) құру шеңберінде тікелей мүмкін болды. Орталықтың басты рөлі – түсінікті, негізделген және пәрменді шешімдер арқылы заңнаманы қалыптастырудағы тәртіпті қамтамасыз ету. Сондықтан депутаттық бастамаларды Орталықтың жалпы контурына енгізу ағымдағы реформаның бағыттарына және Мемлекет басшысының Жолдауының логикасына толық сәйкес келеді.

Реттеушілік саясаттың тұтастығын қалпына келтіру және тәсілдердің біркелкілігін қамтамасыз ету мақсатында сіздің Орталығыңыз барлық заңнамаға қатысты реттеушілік әсерді бағалауды (РӘБ) міндетті түрде жүргізген кезде, оны депутаттық бастамаларға, салықтық, кедендік реттеуге және РӘТ аясынан шығарылған салаларды қоса алғанда, заңнаманың басқа да салаларына қатысты міндетті түрде жүргізу қажет және негізді деп санаймын.

Осыған байланысты белгіленген тәсілдерді қолдауды және оларды дәйекті іске асыруға жәрдемдесуді сұраймын. 

Құрметпен,
Кәсіпкерлердің құқықтарын
қорғау жөніндегі уәкіл 
Қ. Нұров