Қазақстан Республикасының
Оқу-ағарту министрі
Ж.Д. Сүлейменоваға 

Құрметті Жұлдыз Досбергенқызы! 

Қазақстан Республикасының Оқу-ағарту министрі лауазымына тағайындалуыңызбен шын жүректен құттықтаймын! Сіздің кәсібилігіңіз, тәжірибеңіз және стратегиялық көзқарасыңыз білім беру жүйесін дамытуға және ел үшін маңызды бастамаларды іске асыруға ықпал ететініне сенімдімін. Мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту саласындағы өзекті міндеттерді шешу бойынша сындарлы өзара іс-қимыл мен жемісті бірлескен жұмысқа үміттенемін.

Маған «Қазақстандық үздіксіз білім беру қауымдастығы» жеке кәсіпкерлер және заңды тұлғалар бірлестігі қауымдастығының төрағасы Л.И.Куленовадан, сондай-ақ басқа да қауымдастықтар мен жеке мектепке дейінгі білім беру субъектілерінен өтініш келіп түсті. Өтініш мектепке дейінгі ұйымдардың тұрақты қызметіне кедергі келтіретін және кәсіпкерлердің мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту саласындағы құқықтарын бұзатын жүйелі проблемаларға қатысты.

Келіп түскен материалдарды талдау және құқық қолдану практикасының мониторингі нәтижелері бойынша Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігінің кідіріссіз қарауын талап ететін мынадай түйінді мәселелер анықталды.

1. Жан басына шаққандағы нормативтің мектепке дейінгі ұйымдардың нақты шығыстарына сәйкес келмеуі

«Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың, орта білім берудің, сондай-ақ кредиттік оқыту технологиясын ескере отырып, техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі білім беруді жан басына шаққандағы нормативтік қаржыландыру әдістемесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2017 жылғы 27 қарашадағы № 597 бұйрығымен бекітілген Жан басына шаққандағы қаржыландырудың қолданыстағы нормативі (бұдан әрі – Әдістеме) мектепке дейінгі ұйымдардың нақты шығындарын көрсетпейді және инфляциялық процестерді ескере отырып индекстелмейді.

Қаржыландырудың жеткіліксіздігі педагогикалық және көмекші кадрлардың, техникалық және медициналық персоналдың өткір тапшылығына әкеледі, бұл білім беру қызметтерінің сапасына теріс әсер етеді. Бұл ретте соңғы үш жылдағы шығындардың нақты қымбаттауы: коммуналдық қызметтер – 72%-ға, жуғыш заттар – 146%-ға өсті, ал жан басына шаққандағы нормативтің ұлғаюы тек 14%-ды құрады.

Сонымен қатар, Әдістеме бірқатар міндетті шығындарды есепке алмайды, соның ішінде:

- педагогтерге біліктілік санаты үшін қосымша ақылар;

– еңбекке жарамсыздық парақтары;

- техникалық персонал мен медицина жұмыскерлерінің жалақысын кезең-кезеңімен арттыру;

- «Білім беру объектілерін терроризмге қарсы қорғау туралы» ҚР Оқу-ағарту министрлігінің 03.30. 2022 жылғы № 117 бұйрығының талаптарын орындау;

- ҚР Үкіметінің 31.10.2018 ж. № 703 қаулысының 21-тармағында көзделген ағымдағы және күрделі жөндеуге арналған шығыстар.

Баяндалғанды ескере отырып, Оқу-ағарту министрлігінен уәкілетті органдармен бірлесіп нақты шығындар мен өзекті инфляциялық көрсеткіштерді ескере отырып, жан басына шаққандағы қаржыландырудың қолданыстағы нормативін қайта қарауды сұраймын.

2. «Білім туралы» заң нормасының Қазақстан Республикасы Кәсіпкерлік кодексінің ережелеріне қайшы келуі

«Білім туралы» ҚР Заңының 5-бабының 24-тармақшасына сәйкес, жергілікті атқарушы органдар 2007 жылдан бастап мемлекеттік білім беру тапсырысы бойынша жұмыс істейтін жекеменшік мектепке дейінгі ұйымдарда ата-аналық төлемақының мөлшерін бекітуге уәкілетті.

Көрсетілген норма бағалар мен тарифтерді кәсіпкерлік субъектілері дербес айқындайтынын белгілейтін Кәсіпкерлік кодекстің 116-бабына қайшы келеді. Заң күші анағұрлым жоғары Кодекс («Нормативтік құқықтық актілер туралы» заңның 6-бабы) кәсіпкерлік еркіндік пен заңдылық қағидаттарын бекітеді (3 және 4-баптар).

Іс жүзінде жергілікті атқарушы органдар ата-аналық төлем ставкаларын нақты шығындарға сәйкес келмейтін деңгейде бекітеді. Мысалы, Түркістан облысында 3-6 жастағы балаларға арналған төлем мөлшері 2022 жылдан бастап тек 13 630 теңгені құрайды және азық-түлік пен коммуналдық қызметтер бағасының өсуіне қарамастан қайта қаралмайды, бұл балалардың тамақтану сапасының төмендеуіне әкеледі.

Бұл норманың күшін жою қызметтер құнының негізсіз өсуіне әкелмейді, өйткені кәсіпкерлер тәрбиеленушілер контингентін сақтауға объективті мүдделі.

Осыған байланысты, Оқу-ағарту министрлігінен жергілікті атқарушы органдардың жекеменшік мектепке дейінгі ұйымдарда ата-аналық төлемді бекіту өкілеттігі туралы норманы қоспағанда «Білім туралы» заңға өзгерістер енгізуге бастамашылық жасауды сұраймын.

3. Топтарды жинақтаудың қолданыстағы тәртібінің жетілмегендігі

Топтарды күнтізбелік туған жылы бойынша жинақтау балалардың, әсіресе жыл соңында (қараша–желтоқсан) туылған балалардың физиологиялық және психологиялық ерекшеліктерін ескермейді. Бір күнтізбелік жылдағы балалар арасындағы даму айырмашылығы 12 айға дейін болуы мүмкін, бұл мектепке бейімделу мен дайындықтың қиындауына әкеледі.

1 қыркүйекте баланың жасына сәйкес топтарды құру принципін бекітуді ұсынамыз, бұл білім беру бағдарламаларының сабақтастығын қамтамасыз ете отырып, оқу жылының құрылымына және халықаралық практикаға сәйкес келеді.

4. Тұрғын үй маңындағы балалар алаңдарын пайдалануда тұрғындар мен МИБ тарапынан кедергілер

Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2021 жылғы 9 шілдедегі № ҚР ДСМ-59 бұйрығымен көзделген тікелей рұқсатқа қарамастан, көптеген өңірлердегі (Астана, Алматы, Шымкент) жалға алушылар мен мүлік иелерінің бірлестіктері балалардың серуендеуіне және мектепке дейінгі ұйымдардың аула алаңдарын пайдалануына кедергі келтіреді.

Жекелеген жағдайларда МИБ мектепке дейінгі ұйымдардың қызметін тоқтатуды талап ете отырып, физикалық кедергілерді белгілейді, шағымдарды жергілікті атқарушы органдарға жолдайды Жергілікті атқарушы органдар бұл ретте жауапкершілікті іс жүзінде кәсіпкерлерге жүктей отырып, формальды-бейтарап ұстанымға ие болады.

Санитарлық қағидалар қауіпсіздік талаптары мен санитарлық нормаларды сақтай отырып, үй маңындағы аумақтарды пайдалануға біржақты жол беріледі, бұл тұрғындардың іс-әрекеттерін заңсыз етеді және кәсіпкерлердің, балалар мен олардың ата-аналарының құқықтарын бұзады.

Оқу-ағарту министрлігінен ЖАО, Денсаулық сақтау министрлігімен және Өнеркәсіп және құрылыс министрлігімен бірлесіп, санитарлық және архитектуралық нормалар сақталған жағдайда тұрғындардың келісімін алу қажеттілігінсіз үй маңындағы алаңдарды пайдалануға жекеменшік мектепке дейінгі ұйымдардың құқықтарын іске асыру тетігін әзірлеуді сұраймыз.

5. Мектепке дейінгі ұйымдарда Face-ID биометриялық жүйесін мәжбүрлеп енгізу

Бірқатар өңірлерде (Алматы, Қызылорда, Түркістан, Жамбыл облыстары) жергілікті атқарушы органдар Face-ID жүйесін мәжбүрлеп енгізу бойынша жұмыстарды жалғастыруда, бұл өкілеттіктерді асыра пайдалану болып табылады және «Дербес деректер және оларды қорғау туралы» ҚР заңын бұзады.

Аталған Заңның 6-бабы кәмелетке толмағандардың биометриялық деректерін жинауға және өңдеуге ата-аналарының жазбаша келісімімен және сертификатталған қорғау жүйелері болған жағдайда ғана жол береді. Бас прокуратура мен жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігін қоса алғанда, құзыретті органдар бұған дейін білім беру ұйымдарында Face-ID енгізу үшін заңды негіздердің жоқтығын растады.

Бұл ретте мектепке дейінгі ұйымдарда қаржыландырудың ашықтығын, сабаққа қатысуды бақылауды және балаларды сәйкестендіруді қамтамасыз ететін ваучерлер жүйесі жұмыс істейді. Қосымша биометриялық жүйені енгізу функциялардың қайталануына, жаңа шығындарға және әкімшілік жүктеменің жоғарылауына әкеледі.

Баяндалғандарды ескере отырып, Оқу-ағарту министрлігінен ұсынылған мәселелерді бірінші кезектегі тәртіппен қарауды, сондай-ақ жекеменшік мектепке дейінгі ұйымдардың тұрақты жұмыс істеуіне әсер ететін құқықтық және ұйымдастырушылық кедергілерді жоюға бағытталған ұсыныстарды әзірлеуді және енгізуді сұраймыз.

Қарау нәтижелері туралы өтініш берушіге және басқа да мүдделі ұйымдарға кейіннен жіберу үшін Қазақстан кәсіпкерлерінің құқықтарын қорғау жөніндегі уәкіл институтын хабардар етуді сұраймыз.         

Құрметпен,  
Қазақстан кәсіпкерлерінің
құқықтарын қорғау жөніндегі уәкіл 
Қ. Нұров